Airteagal 39 — Comhlachtaí measúnaithe comhréireachta ó thríú tíortha (Gníomh AI an AE)

Airteagal 39 de Rialachán (AE) 2024/1689 — Comhlachtaí measúnaithe comhréireachta ó thríú tíortha. Téacs oifigiúil, léirmhíniú praiticiúil, príomhoibleagáidí agus impleachtaí comhlíontachta.

Achoimre ar an Téacs Oifigiúil

Pléann Airteagal 39 de Rialachán (AE) 2024/1689 (Gníomh AI an AE) leis na coinníollacha faoina bhféadfar comhlachtaí measúnaithe comhréireachta atá bunaithe i dtríú tíortha — is é sin, tíortha lasmuigh den Aontas Eorpach — a aithint agus a fhógairt chun críocha measúnuithe comhréireachta a dhéanamh ar chórais AI ardriosca faoin Rialachán.

Bunaíonn an t-airteagal tairseach cúng ach tábhachtach: ní féidir comhlachtaí measúnaithe comhréireachta ó thríú tíortha a fhógairt ach amháin nuair a fhoráileann comhaontú idirnáisiúnta déthaobhach nó iltaobhach idir an tAontas agus an tríú tír i gceist go sainráite le haitheantas den sórt sin. In éagmais comhaontú idirnáisiúnta cáilitheach, ní féidir le haon chomhlacht ó thríú tír gníomhú mar chomhlacht fógartha faoi Ghníomh AI an AE.

I gcás ina bhfuil comhaontú idirnáisiúnta bailí ann, ní mór do chomhlachtaí ó thríú tíortha ar mian leo bheith fógartha na ceanglais chéanna a shásamh a ghearrtar ar chomhlachtaí measúnaithe comhréireachta atá bunaithe san AE faoi Chaibidil 4 de Theideal III. Ciallaíonn sé seo go gcaithfidh siad inniúlacht theicniúil, neamhchlaontacht eagraíochtúil, agus neamhspleáchas oibríochtúil a léiriú atá coibhéiseach leis an méid a éilítear ar chomhlachtaí fógartha Eorpacha. Próiseáltar an fógairt tríd an údarás fógartha inniúil i mBallstát i gcomhréir leis an nós imeachta fógartha caighdeánach a leagtar amach in airteagail roimhe sin Chaibidil 4. Mar sin cinntíonn an t-airteagal go gcaomhnaíonn aon síneadh den chreatlach measúnaithe comhréireachta thar theorainneacha an AE sláine, coibhéis agus forfheidhmitheacht an chórais a bhunaigh an Rialachán.

Cad é Seo i gCleachtas

Tá Airteagal 39 ábhartha go príomha do sholáthróirí córas AI ardriosca a oibríonn trasna dlínsí a chlúdaíonn comhaontuithe trádála nó aitheantais fhrithpháirtigh AE, agus do chomhlachtaí measúnaithe comhréireachta atá bunaithe i dtríú tíortha atá ag iarraidh seirbhísí deimhniúcháin Ghníomh AI an AE a thairiscint.

I dtéarmaí praiticiúla, ciallaíonn an t-airteagal go bhféadfaí saotharlann tástála nó comhlacht deimhniúcháin atá bunaithe, mar shampla, sa Ríocht Aontaithe, sa tSeapáin, nó i dtír eile ar tháinig an AE ar chomhaontú idirnáisiúnta ábhartha léi, a ainmniú go prionsabalachas mar chomhlacht fógartha chun críocha Ghníomh AI an AE — ar choinníoll go gclúdaíonn an comhaontú go sainráite measúnuithe comhréireachta Ghníomh AI agus go gcomhlíonann an comhlacht na ceanglais go léir is infheidhme. Ag am theacht i bhfeidhm an Rialacháin, ní raibh aon chomhaontú aitheantais fhrithpháirtigh sonrach don Ghníomh AI fós i bhfeidhm, rud a chiallaíonn go n-oibríonn an foráil go todhchaíoch: cruthaíonn sí an bunús dlí le haghaidh aitheantais amach anseo gan aon chomhlacht sonrach ó thríú tír a ghníomhachtú í féin.

Do sholáthróirí córas AI ardriosca, tá impleacht choincréiteach leis seo: go dtí go dtabharfar i gcrích comhaontuithe idirnáisiúnta cáilitheacha agus go bhfógrófar comhlachtaí go foirmiúil, ní féidir leo brath ar mheasúnuithe arna ndéanamh ag comhlacht ó thríú tír chun a n-oibleagáidí measúnaithe comhréireachta faoi Airteagail 43 agus 44 a shásamh. Ní shásóidh aon deimhniú nó tuarascáil iniúchta arna eisiúint ag comhlacht nár fógraíodh go bailí faoi chosán Airteagal 39 ceanglais Ghníomh AI an AE, beag beann ar cháilíocht theicniúil an mheasúnaithe.

Mar sin ba cheart do fhoirne comhlíontachta monatóireacht a dhéanamh ar fhorbairtí comhaontuithe trádála AE agus ar bhunachar sonraí NANDO (New Approach Notified and Designated Organisations) le haghaidh aon fhógraí amach anseo ar chomhlachtaí ó thríú tíortha faoin bhforáil seo.

Príomhoibleagáidí

• Ní féidir comhlachtaí measúnaithe comhréireachta ó thríú tíortha a fhógairt ach amháin nuair a fhoráileann comhaontú idirnáisiúnta idir an tAontas Eorpach agus an tríú tír ábhartha go sainráite le fógairt den sórt sin — gan comhaontú, gan aitheantas.
• Ní mór do chomhlachtaí atá ag lorg fógartha faoi Airteagal 39 an tsraith iomlán ceanglais is infheidhme ar chomhlachtaí measúnaithe comhréireachta atá bunaithe san AE faoi Chaibidil 4 de Theideal III a shásamh, lena n-áirítear critéir inniúlachta teicniúla, neamhchlaontachta, agus neamhspleáchais.
• Ní mór d'fhógairt comhlachtaí ó thríú tíortha an nós imeachta fógartha caighdeánach is infheidhme faoin Rialachán a leanúint, arna seoladh trí údarás fógartha Ballstáit.
• Ní mór do sholáthróirí córas AI ardriosca a fhíorú go bhfuil aon chomhlacht measúnaithe comhréireachta a bhfuil siad ag plé leis fógartha go bailí — bíodh sé bunaithe san AE nó i dtríú tír — sula mbraitheann siad ar mheasúnú an chomhlachta sin chun comhlíontacht a léiriú.
• Ní mór do Bhallstáit agus don Choimisiún a chinntiú go gcoimeádann aon chomhaontú idirnáisiúnta atá mar bhonn le fógairt comhlachtaí ó thríú tíortha coibhéis agus forfheidhmitheacht chreatlach measúnaithe comhréireachta Ghníomh AI an AE.

Gaol le hAirteagail Eile

Suíonn Airteagal 39 laistigh de Theideal III, Caibidil 4 (Údaráis Fhógartha agus Comhlachtaí Fógartha) agus ní mór é a léamh i gcomhar le hairteagail timpeallaithe an chaibidil sin. Bunaíonn Airteagail 33 agus 34 na ceanglais ghinearálta agus na hoibleagáidí is infheidhme ar chomhlachtaí fógartha; rialaíonn Airteagal 35 an nós imeachta fógartha féin; agus déileálann Airteagail 36 agus 37 le hathruithe ar fhógraí agus le dúshláin ar inniúlacht comhlachta fhógartha. Ós rud é go gcuireann Airteagal 39 na ceanglais chéanna sin i bhfeidhm go hiomlán ar chomhlachtaí ó thríú tíortha, ní féidir é a léirmhíniú ar leithligh uathu.

Thar Chaibidil 4, nasc Airteagal 39 le hAirteagal 43, a shonraíonn na nósanna imeachta measúnaithe comhréireachta is infheidhme ar chórais AI ardriosca, agus Airteagal 44, a rialaíonn na deimhnithe arna n-eisiúint ag comhlachtaí fógartha. Ní mór d'aon chomhlacht ó thríú tír a fhógraítear faoi Airteagal 39 deimhnithe a eisiúint a shásaíonn Airteagal 44 go hiomlán. Trasnálann an t-airteagal freisin le creatlach níos leithne dhlí trádála idirnáisiúnta AE agus inniúlachtaí déantachain comhaontuithe déthaobhacha agus iltaobhacha an Aontais faoi Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh.

Amlíne Comhlíontachta

Tháinig Gníomh AI an AE i bhfeidhm an 1 Lúnasa 2024, fiche lá tar éis foilsithe san Iris Oifigiúil. Cuirtear an Rialachán i bhfeidhm i gcéimeanna:

• 2 Feabhra 2025 — Tháinig toirmisc ar chleachtais AI le riosca do-ghlactha (Teideal II) i bhfeidhm.
• 2 Lúnasa 2025 — Tháinig forálacha maidir le samhlacha AI ilchríche (Teideal VIII) agus struchtúir rialachais i bhfeidhm.
• 2 Lúnasa 2026 — Tagann tromlach na n-oibleagáidí do chórais AI ardriosca atá liostaithe in Iarscríbhinn III, lena n-áirítear ceanglais measúnaithe comhréireachta faoi Theideal III, i bhfeidhm. Is é seo an príomhdháta infheidhmitheachta d'Airteagal 39 i gcleachtas, ós rud é go rialaíonn sé creatlach comhlachta fógartha atá mar bhonn leis na measúnuithe sin.
• 2 Lúnasa 2027 — Spriocdháta sínte do chórais AI ardriosca atá clúdaithe ag Iarscríbhinn I (córais chomhpháirteanna sábháilteachta arna rialáil faoi reachtaíocht chomhchuibhithe AE atá ann cheana) chun comhlíonadh.

Tá Airteagal 39 féin i bhfeidhm ó Lúnasa 2024, ach criostallaíonn a ábharthacht oibríochtúil ó Lúnasa 2026 ar aghaidh, nuair a bheidh ar sholáthróirí córas AI ardriosca measúnuithe comhréireachta a bheith críochnaithe acu trí chomhlachtaí fógartha go bailí. Ba cheart d'eagraíochtaí tosú ag aithint comhlachtaí fógartha oiriúnacha — agus monatóireacht a dhéanamh ar aon chomhaontuithe idirnáisiúnta cáilitheacha a d'fhéadfadh comhlachtaí ó thríú tíortha a ghníomhachtú faoi Airteagal 39 — i bhfad roimh an dáta sin.