Άρθρο 97 — Άσκηση της εξουσιοδότησης (Πράξη ΕΕ για την ΤΝ)

Άρθρο 97 του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1689 — Άσκηση της εξουσιοδότησης. Επίσημο κείμενο, πρακτική ερμηνεία, βασικές υποχρεώσεις και επιπτώσεις συμμόρφωσης.

Σύνοψη Επίσημου Κειμένου

Το Άρθρο 97 του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1689 (η Πράξη ΕΕ για την ΤΝ) εντάσσεται στον Τίτλο XI, ο οποίος διέπει την εκχώρηση νομοθετικής εξουσίας και τις διαδικασίες επιτροπών. Θεσπίζει τις προϋποθέσεις που διέπουν την άσκηση των εξουσιών που έχουν εκχωρηθεί στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή σε ολόκληρο τον Κανονισμό.

Το άρθρο ορίζει ότι η εξουσία της Επιτροπής για έκδοση κατ' εξουσιοδότηση πράξεων χορηγείται για περίοδο πέντε ετών από την 1η Αυγούστου 2024 και ανανεώνεται αυτόματα για ίδιες περιόδους, εκτός αν το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ή το Συμβούλιο αντιταχθεί το αργότερο τρεις μήνες πριν από τη λήξη κάθε περιόδου.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ή το Συμβούλιο μπορεί να ανακαλέσει την εξουσιοδότηση ανά πάσα στιγμή. Απόφαση ανάκλησης τερματίζει την εκχώρηση που αναφέρεται σε αυτή και τίθεται σε ισχύ την επόμενη ημέρα από τη δημοσίευσή της στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ή σε μεταγενέστερη ημερομηνία που ορίζεται στην απόφαση. Δεν θίγει την ισχύ οποιωνδήποτε κατ' εξουσιοδότηση πράξεων που έχουν ήδη τεθεί σε ισχύ.

Πριν από την έκδοση οποιασδήποτε κατ' εξουσιοδότηση πράξης, η Επιτροπή υποχρεούται να διαβουλεύεται με εμπειρογνώμονες που έχουν οριστεί από κάθε κράτος μέλος, σύμφωνα με τις αρχές της Διοργανικής Συμφωνίας της 13ης Απριλίου 2016 για τη Βελτίωση της Νομοθεσίας. Η κατ' εξουσιοδότηση πράξη κοινοποιείται ταυτόχρονα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο, και τίθεται σε ισχύ μόνον εφόσον κανένα θεσμικό όργανο δεν εγείρει αντίρρηση εντός τριών μηνών από την κοινοποίηση — περίοδος που μπορεί να παραταθεί κατά τρεις μήνες με πρωτοβουλία οποιουδήποτε θεσμικού οργάνου. Εάν και τα δύο θεσμικά όργανα ενημερώσουν την Επιτροπή ότι δεν θα αντιταχθούν, η πράξη μπορεί να τεθεί σε ισχύ νωρίτερα.

Τι Σημαίνει αυτό στην Πράξη

Το Άρθρο 97 είναι κατά κύριο λόγο θεσμική και διαδικαστική διάταξη και όχι μία που δημιουργεί άμεσες υποχρεώσεις συμμόρφωσης για παρόχους, αναπτύσσοντες ή φορείς συστημάτων ΤΝ. Ωστόσο, είναι ουσιώδες για τους επαγγελματίες και τις νομικές ομάδες να το κατανοούν, διότι καθορίζει τον μηχανισμό μέσω του οποίου η Επιτροπή μπορεί να ενημερώνει, να συμπληρώνει ή να βελτιώνει βασικές πτυχές της Πράξης ΕΕ για την ΤΝ μέσω κατ' εξουσιοδότηση νομοθεσίας — χωρίς να απαιτείται η πλήρης νομοθετική διαδικασία.

Σε συγκεκριμένους όρους, αυτό σημαίνει ότι ορισμένες τεχνικές ή λεπτομερείς διατάξεις του Κανονισμού — όπως ενημερώσεις στα Παραρτήματα που ορίζουν κατηγορίες συστημάτων ΤΝ υψηλού κινδύνου, ή αλλαγές στις διαδικασίες αξιολόγησης συμμόρφωσης — μπορούν να τροποποιηθούν από την Επιτροπή μέσω κατ' εξουσιοδότηση πράξεων. Αυτές οι πράξεις είναι νομικά δεσμευτικές και άμεσα εφαρμοστέες σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ μόλις τεθούν σε ισχύ.

Για τις ομάδες συμμόρφωσης, η πρακτική επίπτωση είναι ότι το ρυθμιστικό τοπίο βάσει της Πράξης ΕΕ για την ΤΝ δεν είναι στατικό. Οργανισμοί που έχουν αντιστοιχίσει τα συστήματα ΤΝ τους με τους τρέχοντες ορισμούς του Παραρτήματος ή απαιτήσεις συμμόρφωσης πρέπει να διατηρούν συνεχείς διαδικασίες παρακολούθησης για να εντοπίζουν πότε υιοθετούνται κατ' εξουσιοδότηση πράξεις που αλλάζουν αυτές τις απαιτήσεις.

Νομικοί και αξιωματούχοι συμμόρφωσης θα πρέπει να εγγραφούν στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και να παρακολουθούν τις περιόδους ελέγχου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου. Το τριμηνιαίο παράθυρο αντίρρησης — που μπορεί να παραταθεί έως έξι μήνες — ορίζει την πρώτη δυνατή ημερομηνία κατά την οποία νέες υποχρεώσεις που απορρέουν από κατ' εξουσιοδότηση πράξεις θα μπορούσαν να τεθούν σε ισχύ. Η ενσωμάτωση αυτής της εφεδρείας χρόνου στα εσωτερικά ημερολόγια συμμόρφωσης είναι καλή πρακτική.

Για εμπειρογνώμονες που ορίζονται από τα κράτη μέλη και συμμετέχουν σε διαβουλεύσεις της Επιτροπής, το Άρθρο 97 κατοχυρώνει επίσημα τον ρόλο τους στη φάση πριν από την έκδοση κατ' εξουσιοδότηση πράξεων.

Βασικές Υποχρεώσεις

• Πενταετής ανανεώσιμη εξουσιοδότηση: Η Επιτροπή κατέχει εξουσίες εξουσιοδότησης από την 1η Αυγούστου 2024 για πέντε χρόνια, ανανεώσιμα αυτόματα εκτός αν αντιταχθεί το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ή το Συμβούλιο εντός τριών μηνών από τη λήξη της περιόδου.
• Ανάκληση ανά πάσα στιγμή: Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ή το Συμβούλιο μπορεί να ανακαλέσει την εξουσιοδότηση οποτεδήποτε· η ανάκληση τίθεται σε ισχύ την επόμενη ημέρα μετά τη δημοσίευση στην Επίσημη Εφημερίδα ή σε καθορισμένη μεταγενέστερη ημερομηνία.
• Διαβούλευση με εμπειρογνώμονες κρατών μελών: Πριν από την έκδοση οποιασδήποτε κατ' εξουσιοδότηση πράξης, η Επιτροπή πρέπει να διαβουλεύεται με εμπειρογνώμονες που ορίζονται από τα κράτη μέλη σύμφωνα με τη Διοργανική Συμφωνία του 2016 για τη Βελτίωση της Νομοθεσίας.
• Ταυτόχρονη κοινοποίηση: Κάθε κατ' εξουσιοδότηση πράξη πρέπει να κοινοποιείται ταυτόχρονα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο μόλις εκδοθεί.
• Τριμηνιαία περίοδος ελέγχου και αντίρρησης: Κατ' εξουσιοδότηση πράξη τίθεται σε ισχύ μόνον μετά από τριμηνιαία περίοδο (παρατάσιμη κατά άλλους τρεις μήνες) κατά την οποία κανένα θεσμικό όργανο δεν εγείρει αντίρρηση — ή νωρίτερα εάν και τα δύο θεσμικά όργανα επιβεβαιώσουν ότι δεν θα αντιταχθούν.
• Διατήρηση υφιστάμενων κατ' εξουσιοδότηση πράξεων: Απόφαση ανάκλησης της εξουσιοδότησης δεν θίγει την ισχύ κατ' εξουσιοδότηση πράξεων που έχουν ήδη τεθεί σε ισχύ βάσει του Κανονισμού.

Σχέση με Άλλα Άρθρα

Το Άρθρο 97 πρέπει να αναγιγνώσκεται σε συνδυασμό με όλες τις διατάξεις της Πράξης ΕΕ για την ΤΝ που χορηγούν ρητά εξουσίες εξουσιοδότησης στην Επιτροπή. Αυτές περιλαμβάνουν, ιδίως, το Άρθρο 6 (κανόνες ταξινόμησης για συστήματα ΤΝ υψηλού κινδύνου και τροποποιήσεις στα Annex I και Annex III), το Άρθρο 96 (κατευθυντήριες γραμμές για την εφαρμογή του Κανονισμού), και το Άρθρο 98 (διαδικασία επιτροπής για εκτελεστικές πράξεις). Μαζί, τα Άρθρα 97 και 98 αποτελούν τη διαδικαστική ραχοκοκαλιά του Τίτλου XI, οριοθετώντας τα όρια μεταξύ κατ' εξουσιοδότηση πράξεων — που επιτρέπουν στην Επιτροπή να συμπληρώνει ή να τροποποιεί μη ουσιαστικά στοιχεία του Κανονισμού — και εκτελεστικών πράξεων, που διέπουν την εκτέλεση συγκεκριμένων ομοιόμορφων προϋποθέσεων.

Το Άρθρο 97 αλληλεπιδρά επίσης με το πλαίσιο διαφάνειας και διακυβέρνησης που θεσπίζεται στον Τίτλο IX (Άρθρα 64–70), στο βαθμό που η σύνθεση και λειτουργία του Οργανισμού ΤΝ και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Τεχνητής Νοημοσύνης μπορούν να διαμορφώνουν τις διαβουλεύσεις εμπειρογνωμόνων που απαιτούνται πριν από την έκδοση κατ' εξουσιοδότηση πράξεων. Οι επαγγελματίες θα πρέπει να αναγιγνώσκουν το Άρθρο 97 παράλληλα με τα συγκεκριμένα ουσιαστικά άρθρα που ενεργοποιούν διαδικασίες κατ' εξουσιοδότηση πράξεων για να κατανοούν το πλήρες εύρος πιθανής ρυθμιστικής αλλαγής.

Χρονοδιάγραμμα Συμμόρφωσης

Το Άρθρο 97 τέθηκε σε ισχύ την 1η Αυγούστου 2024, ημερομηνία έναρξης ισχύος της Πράξης ΕΕ για την ΤΝ, και η πενταετής περίοδος εξουσιοδότησης τρέχει από εκείνη την ημερομηνία.

Η ευρύτερη Πράξη ΕΕ για την ΤΝ εφαρμόζεται σε φάσεις:

• 2 Φεβρουαρίου 2025 — Απαγορεύσεις πρακτικών ΤΝ απαράδεκτου κινδύνου (Τίτλος II) τέθηκαν σε εφαρμογή.
• 2 Αυγούστου 2025 — Κανόνες για μοντέλα ΤΝ γενικού σκοπού (GPAI) (Τίτλος III, Κεφάλαιο V) και διατάξεις διακυβέρνησης τέθηκαν σε εφαρμογή.
• 2 Αυγούστου 2026 — Υποχρεώσεις για συστήματα ΤΝ υψηλού κινδύνου που απαριθμούνται στο Annex III (εκτός αυτών στο Annex I) τίθενται σε εφαρμογή, μαζί με τις περισσότερες υπόλοιπες διατάξεις.
• 2 Αυγούστου 2027 — Συστήματα ΤΝ υψηλού κινδύνου που διέπονται από υφιστάμενη τομεακή ενωσιακή νομοθεσία εναρμόνισης (Annex I) πρέπει να συμμορφωθούν.

Επειδή το Άρθρο 97 επιτρέπει στην Επιτροπή να τροποποιεί Παραρτήματα και άλλα μη ουσιαστικά στοιχεία μέσω κατ' εξουσιοδότηση πράξεων, οποιαδήποτε κατ' εξουσιοδότηση πράξη εκδοθεί και τεθεί σε ισχύ πριν από αυτά τα ορόσημα μπορεί να αλλάξει το πεδίο των υποχρεώσεων που ισχύουν σε κάθε φάση. Οι ομάδες συμμόρφωσης θα πρέπει να αντιμετωπίζουν το ημερολόγιο ελέγχου κατ' εξουσιοδότηση πράξεων ως ζωντανή μεταβλητή στα σταδιακά προγράμματα συμμόρφωσής τους, ιδίως όσον αφορά τις ταξινομήσεις Annex I και Annex III.