Άρθρο 75 — Αμοιβαία συνδρομή, εποπτεία αγοράς και έλεγχος μοντέλων ΤΝ γενικού σκοπού (Πράξη ΤΝ της ΕΕ)

Άρθρο 75 του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1689 — Αμοιβαία συνδρομή, εποπτεία αγοράς και έλεγχος μοντέλων ΤΝ γενικού σκοπού. Επίσημο κείμενο, πρακτική ερμηνεία, βασικές υποχρεώσεις και συνέπειες συμμόρφωσης.

Επίσημη Περίληψη Κειμένου

Το Άρθρο 75 του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1689 θεσπίζει το πλαίσιο εποπτείας αγοράς και διασυνοριακής αμοιβαίας συνδρομής που εφαρμόζεται σε συστήματα ΤΝ γενικά, και εισάγει ειδικούς μηχανισμούς εποπτείας για μοντέλα ΤΝ γενικού σκοπού (GPAI). Το άρθρο εντάσσεται στον Τίτλο IX, ο οποίος διέπει την παρακολούθηση μετά τη διάθεση στην αγορά και την εποπτεία αγοράς σε ολόκληρη την αλυσίδα αξίας της ΤΝ.

Για συστήματα ΤΝ άλλα πλην των μοντέλων GPAI, το Άρθρο 75 απαιτεί από τα Κράτη Μέλη να ορίσουν αρχές εποπτείας αγοράς αρμόδιες για την επαλήθευση της συμμόρφωσης με τον Κανονισμό και να συντονίζονται μεταξύ τους και με την Επιτροπή. Οι αρχές αυτές διαθέτουν ερευνητικές και εκτελεστικές εξουσίες που παρέχονται βάσει του Κανονισμού (ΕΕ) 2019/1020 (Κανονισμός Εποπτείας Αγοράς), προσαρμοσμένες στις ιδιαιτερότητες της ΤΝ.

Για μοντέλα ΤΝ γενικού σκοπού — συμπεριλαμβανομένων εκείνων που κατατάσσονται ως παρουσιάζοντα συστημικό κίνδυνο βάσει του Άρθρου 51 — το άρθρο αναθέτει πρωταρχική εποπτική αρμοδιότητα στο Ευρωπαϊκό Γραφείο ΤΝ, που λειτουργεί υπό την εξουσία της Επιτροπής. Το Γραφείο ΤΝ εξουσιοδοτείται να ζητά τεκμηρίωση και τεχνικές πληροφορίες από παρόχους μοντέλων GPAI, να διεξάγει αξιολογήσεις, να αξιολογεί τη συμμόρφωση με τις υποχρεώσεις που ορίζονται στα Άρθρα 53 και 55, και να λαμβάνει ή να συνιστά διορθωτικά μέτρα. Όταν ένα μοντέλο GPAI με συστημικό κίνδυνο κριθεί μη συμμορφούμενο, το Γραφείο ΤΝ μπορεί να απαιτήσει από τον πάροχο να λάβει επανορθωτικά μέτρα, να περιορίσει την πρόσβαση στο μοντέλο ή να κινήσει διαδικασίες απόσυρσης. Οι εθνικές αρχές διατηρούν τη δυνατότητα να ενεργούν σε σχέση με συγκεκριμένα κατάντη συστήματα ΤΝ που αναπτύσσονται στην επικράτειά τους, ακόμα και όταν το υποκείμενο μοντέλο GPAI εποπτεύεται σε επίπεδο Ένωσης.

Τι Σημαίνει αυτό στην Πράξη

Το Άρθρο 75 δημιουργεί αρχιτεκτονική επιβολής δύο επιπέδων που οι επαγγελματίες και οι ομάδες συμμόρφωσης πρέπει να κατανοούν σαφώς.

Για παρόχους και αναπτύσσοντες συστημάτων ΤΝ που δεν είναι μοντέλα GPAI — ιδίως συστήματα υψηλού κινδύνου που απαριθμούνται στα Παραρτήματα I και III — η εποπτεία αγοράς διεξάγεται από εθνικές αρχές που ορίζονται βάσει του Άρθρου 70. Οι αρχές αυτές διαθέτουν εξουσίες επιθεώρησης, ελέγχου και διατάξεως διορθωτικών ενεργειών. Εάν εντοπιστεί μη συμμορφούμενο σύστημα ΤΝ σε ένα Κράτος Μέλος, το Άρθρο 75 απαιτεί από την εν λόγω αρχή να ειδοποιεί άλλα Κράτη Μέλη και την Επιτροπή μέσω του μηχανισμού RAPEX/Safety Gate, ενεργοποιώντας συντονισμένη απόκριση. Εταιρείες που δραστηριοποιούνται σε πολλές δικαιοδοσίες της ΕΕ πρέπει επομένως να είναι έτοιμες να εμπλακούν με περισσότερες από μία εθνικές αρχές και να διατηρούν τεκμηρίωση που μπορεί να προσκομιστεί άμεσα κατόπιν αιτήματος οπουδήποτε στην Ένωση.

Για παρόχους μοντέλων GPAI — συμπεριλαμβανομένων προγραμματιστών θεμελιακών μοντέλων που διαθέτουν μοντέλα μέσω API, ανοιχτών βαρών ή ενσωματωμένων προϊόντων — οι πρακτικές συνέπειες είναι πιο σημαντικές. Το Ευρωπαϊκό Γραφείο ΤΝ λειτουργεί ως πρωταρχικός συνομιλητής. Οι πάροχοι πρέπει να αναμένουν ότι το Γραφείο ΤΝ θα ζητά πρόσβαση σε τεχνική τεκμηρίωση, περιλήψεις δεδομένων εκπαίδευσης, μεθοδολογίες αξιολόγησης, αποτελέσματα δοκιμών αντιπαράθεσης και αναφορές συμβάντων. Όταν ο συστημικός κίνδυνος καθορίζεται βάσει του Άρθρου 51 (επί του παρόντος ενεργοποιείται σε ή πάνω από το κατώφλι εκπαίδευσης 10^25 FLOP, ή μέσω ορισμού από την Επιτροπή), το Άρθρο 75 εξουσιοδοτεί το Γραφείο ΤΝ να διεξάγει τις δικές του δοκιμές αντιπαράθεσης ή να αναθέτει αξιολογήσεις σε τρίτους.

Κατάντη αναπτύσσοντες που ενσωματώνουν μοντέλα GPAI σε εφαρμογές υψηλού κινδύνου πρέπει να γνωρίζουν ότι ένα εύρημα κατά του ανάντη παρόχου βάσει του Άρθρου 75 ενδέχεται να επηρεάσει την κατάσταση συμμόρφωσης του δικού τους προϊόντος. Οι συμβάσεις με παρόχους μοντέλων GPAI πρέπει να περιλαμβάνουν διατάξεις που αντιμετωπίζουν υποχρεώσεις ειδοποίησης, υποχρεώσεις συνεργασίας και χρονοδιαγράμματα επανόρθωσης σε περίπτωση έρευνας του Γραφείου ΤΝ.

Βασικές Υποχρεώσεις

• Τα Κράτη Μέλη πρέπει να ορίσουν ή να θεσπίσουν μία ή περισσότερες εθνικές αρχές εποπτείας αγοράς αρμόδιες για συστήματα ΤΝ, και να ειδοποιήσουν την Επιτροπή για τους ορισμούς αυτούς, διασφαλίζοντας ότι οι εν λόγω αρχές διαθέτουν επαρκείς εξουσίες, πόρους και ανεξαρτησία.
• Εθνικές αρχές εποπτείας αγοράς πρέπει να συνεργάζονται μεταξύ τους και με το Ευρωπαϊκό Γραφείο ΤΝ, να κοινοποιούν πληροφορίες σχετικά με μη συμμορφούμενα συστήματα ΤΝ μέσω των μηχανισμών ανταλλαγής πληροφοριών της Ένωσης, και να λαμβάνουν συντονισμένα μέτρα όταν κίνδυνος εντοπίζεται σε περισσότερα από ένα Κράτη Μέλη.
• Πάροχοι μοντέλων GPAI πρέπει να συνεργάζονται με το Ευρωπαϊκό Γραφείο ΤΝ κατόπιν αιτήματος, να παρέχουν πρόσβαση σε τεχνική τεκμηρίωση, αξιολογήσεις μοντέλων και πληροφορίες σχετικές με την ασφάλεια, και να εφαρμόζουν διορθωτικά μέτρα όπως κατευθύνεται από το Γραφείο ΤΝ εντός ορισμένων χρονικών προθεσμιών.
• Πάροχοι μοντέλων GPAI με συστημικό κίνδυνο υπόκεινται σε ενισχυμένη εποπτεία από το Γραφείο ΤΝ, συμπεριλαμβανομένης της δυνατότητας άμεσης αξιολόγησης, ανεξάρτητων ελέγχων και δεσμευτικών μέτρων έως και απόσυρσης από την αγορά.
• Κατάντη πάροχοι και αναπτύσσοντες πρέπει, κατόπιν αιτήματος αρμόδιων εθνικών αρχών, να παρέχουν όλες τις πληροφορίες που είναι απαραίτητες για την αξιολόγηση της συμμόρφωσης ενός συστήματος ΤΝ, συμπεριλαμβανομένων πληροφοριών σχετικά με το μοντέλο GPAI ή τα στοιχεία που παρέχονται από τρίτους.
• Το Ευρωπαϊκό Γραφείο ΤΝ πρέπει να διατηρεί συντονισμό με εθνικές αρχές εποπτείας αγοράς κατά την άσκηση των εποπτικών εξουσιών του επί μοντέλων GPAI, ώστε να αποφεύγονται αντικρουόμενες αποφάσεις και να διασφαλίζεται συνεκτική εφαρμογή του Κανονισμού σε ολόκληρη την Ενιαία Αγορά.

Σχέση με Άλλα Άρθρα

Το Άρθρο 75 δεν μπορεί να διαβαστεί μεμονωμένα. Θέτει σε λειτουργία τις υποχρεώσεις που ορίζονται στα Άρθρα 53 και 55 για παρόχους μοντέλων GPAI, και τις υποχρεώσεις συστημάτων υψηλού κινδύνου στα Άρθρα 9 έως 17, καθορίζοντας ποιος τις επιβάλλει και με ποιο τρόπο.

Το Άρθρο 70 διέπει τον ορισμό και την οργάνωση εθνικών αρχών εποπτείας αγοράς και πρέπει να διαβάζεται ως η θεμελιώδης διάταξη στην οποία το Άρθρο 75 προσθέτει διασυνοριακές και ειδικές για GPAI διαστάσεις. Το Άρθρο 71 αντιμετωπίζει δραστηριότητες εποπτείας αγοράς γενικότερα, ενώ το Άρθρο 72 καλύπτει τη βάση δεδομένων της ΕΕ για συστήματα ΤΝ υψηλού κινδύνου που υποστηρίζει τις προσπάθειες εποπτείας.

Το Άρθρο 51 είναι άμεσα σχετικό επειδή ορίζει το κατώφλι συστημικού κινδύνου που ενεργοποιεί την ενισχυμένη εποπτεία του Γραφείου ΤΝ βάσει του Άρθρου 75. Το Άρθρο 94 παρέχει στην Επιτροπή εξουσίες εκτέλεσης για την έκδοση διαδικαστικών κανόνων για τις έρευνες του Γραφείου ΤΝ. Το Άρθρο 80 διέπει τα προστατευτικά μέτρα της Ένωσης όταν ένα Κράτος Μέλος λαμβάνει μέτρα κατά μη συμμορφούμενου συστήματος, κάτι που αλληλεπιδρά με τις υποχρεώσεις αμοιβαίας συνδρομής του Άρθρου 75. Οι επαγγελματίες πρέπει επίσης να συμβουλεύονται τον Κανονισμό (ΕΕ) 2019/1020, ο οποίος παρέχει το βασικό διαδικαστικό πλαίσιο εποπτείας αγοράς που το Άρθρο 75 ενσωματώνει και προσαρμόζει για την ΤΝ.

Χρονοδιάγραμμα Συμμόρφωσης

Η Πράξη ΤΝ της ΕΕ τέθηκε σε ισχύ στις 1 Αυγούστου 2024, είκοσι ημέρες μετά τη δημοσίευσή της στην Επίσημη Εφημερίδα. Ο Κανονισμός εφαρμόζεται στη συνέχεια σε φάσεις:

• 2 Φεβρουαρίου 2025 — Διατάξεις για απαγορευμένες πρακτικές ΤΝ (Τίτλος II, Άρθρο 5) έγιναν εφαρμοστέες.
• 2 Αυγούστου 2025 — Διατάξεις για μοντέλα ΤΝ γενικού σκοπού (Κεφάλαιο V, Άρθρα 51–56) και το πλαίσιο εποπτείας αγοράς συμπεριλαμβανομένου του Άρθρου 75 έγιναν εφαρμοστέα. Τα Κράτη Μέλη υποχρεούνταν έως αυτή την ημερομηνία να έχουν ορίσει τις εθνικές αρχές εποπτείας αγοράς τους και να έχουν ειδοποιήσει την Επιτροπή.
• 2 Δεκεμβρίου 2026 — Τα συστήματα ΤΝ υψηλού κινδύνου που καλύπτονται από το Παράρτημα I (νομοθεσία ασφάλειας προϊόντων) πρέπει να συμμορφωθούν πλήρως με τον Κανονισμό.
• 2 Αυγούστου 2027 — Όλα τα υπόλοιπα συστήματα ΤΝ υψηλού κινδύνου που απαριθμούνται στο Παράρτημα III πρέπει να συμμορφωθούν, ολοκληρώνοντας την πλήρη σταδιακή εφαρμογή του Κανονισμού.

Για παρόχους μοντέλων GPAI, το Άρθρο 75 είναι επομένως ήδη σε ισχύ. Το Ευρωπαϊκό Γραφείο ΤΝ λειτουργεί αφότου ιδρύθηκε εντός της δομής της Επιτροπής, και οι πάροχοι πρέπει να αντιμετωπίζουν τις ερευνητικές του εξουσίες ως άμεσα ασκήσιμες. Οι εθνικές αρχές εποπτείας αγοράς είναι εξίσου ενεργές για μη-GPAI συστήματα ΤΝ που βρίσκονται ήδη στην αγορά.