Άρθρο 106 — Τροποποιήσεις της Οδηγίας (ΕΕ) 2016/797 (Πράξη ΕΕ για την ΤΝ)

Άρθρο 106 του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1689 — Τροποποιήσεις της Οδηγίας (ΕΕ) 2016/797. Επίσημο κείμενο, πρακτική ερμηνεία, βασικές υποχρεώσεις και επιπτώσεις συμμόρφωσης.

Περίληψη Επίσημου Κειμένου

Το Άρθρο 106 του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1689 (Πράξη ΕΕ για την ΤΝ) τροποποιεί την Οδηγία (ΕΕ) 2016/797 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 11ης Μαΐου 2016 σχετικά με τη διαλειτουργικότητα του σιδηροδρομικού συστήματος εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η τροποποίηση εισάγει αναφορές και διατάξεις εναρμονισμένες με την Πράξη για την ΤΝ στο πλαίσιο σιδηροδρομικής διαλειτουργικότητας, διασφαλίζοντας ότι τα δύο νομικά μέσα λειτουργούν συνεκτικά όπου αναπτύσσονται συστήματα ΤΝ στον σιδηροδρομικό τομέα.

Ο βασικός σκοπός του Άρθρου 106 είναι η νομοθετική εναρμόνιση: η Οδηγία 2016/797 διέπει τις συνθήκες υπό τις οποίες σιδηροδρομικά υποσυστήματα και συνιστώσες διαλειτουργικότητας μπορούν να τεθούν σε λειτουργία σε ολόκληρη την ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων αξιολογήσεων ασφάλειας και του ρόλου των κοινοποιημένων οργανισμών. Όπου τα συστήματα ΤΝ αποτελούν μέρος τέτοιων σιδηροδρομικών υποσυστημάτων ή συνιστωσών διαλειτουργικότητας — ιδίως σε λειτουργίες κρίσιμης σημασίας για την ασφάλεια, όπως ο έλεγχος τρένων, η σηματοδότηση ή η αυτοματοποιημένη οδήγηση — η τροποποίηση διασφαλίζει ότι οι υποχρεώσεις αξιολόγησης συμμόρφωσης και εποπτείας που εισάγει η Πράξη για την ΤΝ ενσωματώνονται στην υφιστάμενη σιδηροδρομική κανονιστική δομή, αντί να λειτουργούν παράλληλα χωρίς συντονισμό.

Το Άρθρο 106 ανήκει στον Τίτλο XIII (Τελικές Διατάξεις), ο οποίος περιέχει μια σειρά επακόλουθων τροποποιήσεων στον τομεακό νόμο της ΕΕ που πρέπει να επικαιροποιηθεί ώστε να αντικατοπτρίζει τις νέες υποχρεώσεις της Πράξης για την ΤΝ. Δεν αποτελεί αυτόνομο κεφάλαιο ουσιαστικής συμμόρφωσης, αλλά διασφαλίζει ότι το προϋπάρχον νομικό πλαίσιο του σιδηροδρομικού τομέα εναρμονίζεται συνεκτικά με την οριζόντια αρχιτεκτονική ρύθμισης της ΤΝ που θεσπίζει ο Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1689.

Τι Σημαίνει Αυτό στην Πράξη

Για οργανισμούς που δραστηριοποιούνται στον σιδηροδρομικό τομέα, το Άρθρο 106 έχει δύο πρακτικές συνέπειες τις οποίες οι ομάδες συμμόρφωσης πρέπει να λαμβάνουν υπόψη ταυτόχρονα.

Πρώτον, κάθε σύστημα ΤΝ ενσωματωμένο σε σιδηροδρομικό υποσύστημα ή συνιστώσα διαλειτουργικότητας που υπάγεται ήδη στην Οδηγία 2016/797 πρέπει να αξιολογείται τόσο σε σχέση με τις απαιτήσεις σιδηροδρομικής διαλειτουργικότητας όσο και, κατά περίπτωση, σε σχέση με τις απαιτήσεις για συστήματα ΤΝ υψηλού κινδύνου της Πράξης ΕΕ για την ΤΝ. Τα συστήματα ΤΝ που εμπλέκονται στον έλεγχο τρένων, στην αυτόματη λειτουργία τρένων, στην παρακολούθηση υποδομής ή σε λειτουργίες συντήρησης κρίσιμης σημασίας για την ασφάλεια αποτελούν ισχυρούς υποψηφίους για ταξινόμηση ως συστήματα ΤΝ υψηλού κινδύνου βάσει του Annex I, Τμήμα 3 της Πράξης για την ΤΝ (ΤΝ στις μεταφορές). Αυτό σημαίνει ότι εφαρμόζονται διαδικασίες αξιολόγησης συμμόρφωσης και στα δύο καθεστώτα, και οι ομάδες συμμόρφωσης πρέπει να χαρτογραφήσουν τον τρόπο αλληλεπίδρασης των δύο αξιολογήσεων, ποιος κοινοποιημένος οργανισμός ή φορέας αξιολόγησης συμμόρφωσης είναι αρμόδιος, και πώς μπορούν να εναρμονιστούν οι απαιτήσεις τεχνικής τεκμηρίωσης.

Δεύτερον, οι εθνικές αρχές ασφάλειας που είναι αρμόδιες για την εποπτεία της συμμόρφωσης με την Οδηγία 2016/797 πρέπει να συντονίζονται με τις εθνικές αρμόδιες αρχές που ορίζονται βάσει του Άρθρου 70 της Πράξης ΕΕ για την ΤΝ. Το Άρθρο 106 δημιουργεί τη νομική βάση για αυτόν τον συντονισμό ενσωματώνοντας αναφορές στην Πράξη για την ΤΝ στη σιδηροδρομική οδηγία, αλλά οι οργανισμοί δεν πρέπει να αναμένουν έως ότου οι εθνικές αρχές θεσπίσουν πρωτόκολλα συντονισμού πριν αναλάβουν δράση. Συνίσταται η προδραστική επικοινωνία τόσο με την αρχή σιδηροδρομικής ασφάλειας όσο και με την αρχή εποπτείας αγοράς ΤΝ.

Πρακτικά, οι σιδηροδρομικές επιχειρήσεις και οι διαχειριστές υποδομής θα πρέπει να ελέγξουν τις αναπτύξεις ΤΝ τους, να εντοπίσουν ποια συστήματα εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής τόσο της Οδηγίας 2016/797 όσο και της Πράξης ΕΕ για την ΤΝ, και να ξεκινήσουν διαδικασίες τεκμηρίωσης διπλής συμμόρφωσης το συντομότερο δυνατό.

Βασικές Υποχρεώσεις

• Αξιολόγηση συμμόρφωσης διπλού καθεστώτος: Τα συστήματα ΤΝ που αποτελούν μέρος σιδηροδρομικών υποσυστημάτων ή συνιστωσών διαλειτουργικότητας πρέπει να ικανοποιούν τόσο τις διαδικασίες αξιολόγησης συμμόρφωσης βάσει της Οδηγίας 2016/797 όσο και, εφόσον ταξινομηθούν ως υψηλού κινδύνου, τις απαιτήσεις του Κεφαλαίου III της Πράξης ΕΕ για την ΤΝ.
• Συντονισμένη εποπτική επικοινωνία: Οι φορείς εκμετάλλευσης πρέπει να επικοινωνούν τόσο με τις εθνικές αρχές σιδηροδρομικής ασφάλειας όσο και με τις αρχές εποπτείας αγοράς της Πράξης για την ΤΝ, όταν αναπτύσσονται συστήματα ΤΝ σε σιδηροδρομικές λειτουργίες κρίσιμης σημασίας για την ασφάλεια.
• Εναρμόνιση τεχνικής τεκμηρίωσης: Πάροχοι και αναπτύσσοντες πρέπει να διασφαλίζουν ότι η τεχνική τεκμηρίωση που εκπονείται βάσει του Άρθρου 11 της Πράξης ΕΕ για την ΤΝ και τα τεχνικά αρχεία που απαιτούνται βάσει της Οδηγίας 2016/797 είναι αμοιβαία συνεκτικά και αλληλοαναφερόμενα.
• Επαλήθευση αρμοδιότητας κοινοποιημένου οργανισμού: Οι οργανισμοί πρέπει να επαληθεύουν ότι οι φορείς αξιολόγησης συμμόρφωσης που είναι εξουσιοδοτημένοι βάσει της Οδηγίας 2016/797 έχουν την αρμοδιότητα και την αναγνώριση για την αξιολόγηση συνιστωσών που σχετίζονται με την ΤΝ, ή να εντοπίζουν εάν πρέπει να εμπλακούν χωριστοί κοινοποιημένοι οργανισμοί της Πράξης για την ΤΝ.
• Υποχρεώσεις συνεχούς παρακολούθησης: Τα συστήματα ΤΝ υψηλού κινδύνου που αναπτύσσονται σε σιδηροδρομικές λειτουργίες υπόκεινται στις υποχρεώσεις μεταγενέστερης παρακολούθησης αγοράς και αναφοράς συμβάντων της Πράξης ΕΕ για την ΤΝ (Άρθρα 72–73), οι οποίες πρέπει να ενσωματωθούν στα υφιστάμενα συστήματα διαχείρισης σιδηροδρομικής ασφάλειας.
• Παρακολούθηση νομοθεσίας: Επειδή το Άρθρο 106 τροποποιεί την Οδηγία 2016/797 αντί να δημιουργεί αυτόνομες υποχρεώσεις, οι οργανισμοί πρέπει να παρακολουθούν τα εκτελεστικά μέτρα και τις κατευθύνσεις που εκδίδονται βάσει της εν λόγω οδηγίας καθώς αυτή εξελίσσεται μετά την τροποποίηση.

Σχέση με Άλλα Άρθρα

Το Άρθρο 106 πρέπει να διαβάζεται παράλληλα με τις ουσιαστικές διατάξεις για συστήματα ΤΝ υψηλού κινδύνου της Πράξης ΕΕ για την ΤΝ, ιδίως τα Άρθρα 9 έως 17 (διαχείριση κινδύνου, διακυβέρνηση δεδομένων, τεχνική τεκμηρίωση, διαφάνεια, ανθρώπινη εποπτεία, ακρίβεια και αξιοπιστία), και το Άρθρο 43 (διαδικασίες αξιολόγησης συμμόρφωσης για συστήματα υψηλού κινδύνου). Το Annex I, Τμήμα 3 της Πράξης για την ΤΝ, το οποίο απαριθμεί τα συστήματα ΤΝ στις μεταφορές ως κατηγορία υψηλού κινδύνου, αποτελεί την κύρια πύλη ταξινόμησης για τις σιδηροδρομικές αναπτύξεις ΤΝ που επηρεάζονται από το Άρθρο 106.

Εντός του Τίτλου XIII, το Άρθρο 106 τοποθετείται δίπλα στα Άρθρα 102 έως 113, τα οποία τροποποιούν συλλογικά μια σειρά τομεακών οδηγιών και κανονισμών της ΕΕ για τη διασφάλιση συνοχής με το οριζόντιο πλαίσιο της Πράξης για την ΤΝ. Το Άρθρο 97 (επανεξέταση και τροποποιήσεις παραρτημάτων) και το Άρθρο 98 (άσκηση εξουσιοδότησης) είναι σχετικά για την κατανόηση του τρόπου με τον οποίο οι κατάλογοι ταξινόμησης του Annex I — και επομένως το πεδίο της πρακτικής επίπτωσης του Άρθρου 106 — ενδέχεται να εξελιχθούν με την πάροδο του χρόνου. Το Άρθρο 70 (ορισμός εθνικών αρμόδιων αρχών) ορίζει την εποπτική αρχιτεκτονική στην οποία το Άρθρο 106 βασίζεται σιωπηρά για τον συντονισμό επιβολής με τους φορείς σιδηροδρομικής ασφάλειας.

Χρονοδιάγραμμα Συμμόρφωσης

Το Άρθρο 106 τέθηκε σε ισχύ την 1η Αυγούστου 2024, ημερομηνία κατά την οποία τέθηκε σε ισχύ ο Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1689, όπως δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις 12 Ιουλίου 2024. Ωστόσο, η πρακτική του επίπτωση ακολουθεί το σταδιακό πρόγραμμα εφαρμογής της ευρύτερης Πράξης ΕΕ για την ΤΝ:

• 2 Φεβρουαρίου 2025 — Οι απαγορευμένες πρακτικές ΤΝ (Άρθρο 5) κατέστησαν εφαρμοστέες. Οι σιδηροδρομικοί φορείς εκμετάλλευσης θα έπρεπε να έχουν αξιολογήσει έως αυτή την ημερομηνία εάν κάποια ανάπτυξη ΤΝ στον σιδηροδρομικό τομέα πληρούσε ένα κατώφλι απαγόρευσης.
• 2 Αυγούστου 2025 — Οι υποχρεώσεις μοντέλων GPAI και οι διατάξεις διακυβέρνησης κατέστησαν εφαρμοστέες. Τα σιδηροδρομικά συστήματα ΤΝ που χρησιμοποιούν μοντέλα γενικής χρήσης ΤΝ ως συνιστώσες πρέπει να συμμορφώνονται από αυτή την ημερομηνία.
• 2 Αυγούστου 2026 — Τα συστήματα ΤΝ υψηλού κινδύνου που απαριθμούνται στο Annex I (συμπεριλαμβανομένων των συνιστωσών ασφάλειας που καλύπτονται από υφιστάμενη ενωσιακή νομοθεσία εναρμόνισης, όπως η Οδηγία 2016/797) πρέπει να συμμορφώνονται με τις υποχρεώσεις του Κεφαλαίου III, με εξαίρεση ορισμένα συστήματα που καλύπτονται από την εκτεταμένη μεταβατική περίοδο.
• 2 Αυγούστου 2027 — Τελική προθεσμία για συστήματα ΤΝ υψηλού κινδύνου που ήδη διατέθηκαν στην αγορά πριν από τις 2 Αυγούστου 2026 για να συμμορφωθούν όπου έχουν υποστεί σημαντικές τροποποιήσεις, και η τελευταία προθεσμία για τις περισσότερες εναπομείνασες μεταβατικές διατάξεις υψηλού κινδύνου.

Οι οργανισμοί του σιδηροδρομικού τομέα θα πρέπει να αντιμετωπίζουν τον Αύγουστο 2026 ως την κύρια σκληρή προθεσμία συμμόρφωσης για τα συστήματα ΤΝ που επηρεάζονται από τις τροποποιήσεις του Άρθρου 106, και θα πρέπει να έχουν ξεκινήσει καλά τις διαδικασίες αξιολόγησης συμμόρφωσης έως το τέλος του 2025.