Artikolu 105 tar-Regolament (UE) 2024/1689 — Emendi għad-Direttiva 2014/90/UE. Test uffiċjali, interpretazzjoni prattika, obbligi ewlenin u implikazzjonijiet tal-konformità.
Sommarju tat-Test Uffiċjali
L-Artikolu 105 tar-Regolament (UE) 2024/1689 (l-EU AI Act) jemenda d-Direttiva 2014/90/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-23 ta' Lulju 2014 dwar it-tagħmir marittimu. B'mod speċifiku, jdaħħal paragrafu ġdid 5 fl-Artikolu 8 ta' dik id-Direttiva. L-Artikolu 8 tad-Direttiva 2014/90/UE jirregola l-mandat tal-Kummissjoni biex tkompli l-iżvilupp ta' standards internazzjonali għat-tagħmir marittimu permezz tal-Organizzazzjoni Marittima Internazzjonali (IMO) u l-korpi ta' standardizzazzjoni, u jagħti s-setgħa lill-Kummissjoni tadotta speċifikazzjonijiet tekniċi armonizzati u standards ta' ttestjar permezz ta' att iddelegat fejn ma jeżisti l-ebda standard internazzjonali adegwat (paragrafu 2) jew fejn id-dgħufija serja f'standard eżistenti għandha tiġi rrimedjata (paragrafu 3).
Il-paragrafu 5 inserit ġdid jaqra, fis-sustanza: għal sistemi tal-AI li huma komponenti ta' sigurtà fis-sens tar-Regolament (UE) 2024/1689, meta twettaq l-attivitajiet tagħha skont l-Artikolu 8(1) u meta tadotta speċifikazzjonijiet tekniċi u standards ta' ttestjar skont il-paragrafi 2 u 3, il-Kummissjoni għandha tqis ir-rekwiżiti stabbiliti fil-Kapitolu III, it-Taqsima 2, tal-AI Act.
Il-Kapitolu III, it-Taqsima 2 tal-AI Act jistabbilixxi l-ġabra sħiħa tal-obbligi applikabbli għas-sistemi tal-AI b'riskju għoli, inklużi: sistemi ta' ġestjoni tar-riskju, governanza tad-data, dokumentazzjoni teknika, żamma ta' rekords, trasparenza lejn il-deployers, miżuri ta' sorveljanza umana, preċiżjoni, robustezza, u ċibersigurtà. Billi jeħtieġ lill-Kummissjoni tqis dawn ir-rekwiżiti meta tfassal l-istandards tat-tagħmir marittimu, l-Artikolu 105 joħloq punt ta' integrazzjoni obbligatorja bejn ir-regolamentazzjoni tas-sigurtà marittima u l-governanza tal-AI tal-UE.
X'Ifisser Dan fil-Prattika
L-Artikolu 105 jopera fil-livell tal-iffissar ta' standards regolatorji aktar milli jimponi direttament dmirijiet ġodda fuq l-operaturi privati. L-effett prattiku tiegħu jinħoll f'żewġ stadji.
Għall-Kummissjoni Ewropea: Kull darba li l-Kummissjoni tħejji att iddelegat taħt l-Artikolu 8 tad-Direttiva 2014/90/UE — kemm biex timla lakuna fl-istandards tal-IMO kif ukoll biex tirrimedja dgħufija magħrufa — issa trid tivverifika l-abbozz tal-ispeċifikazzjonijiet kontra l-Kapitolu III, it-Taqsima 2 tal-AI Act jekk it-tagħmir fl-ambitu jinkludi, jew jista' jinkludi, sistema tal-AI li taġixxi bħala komponent ta' sigurtà. Dan l-obbligu japplika mid-data li l-AI Act daħal fis-seħħ.
Għall-manifatturi ta' tagħmir marittimu b'kapaċità tal-AI: Il-mogħdija ta' ċertifikazzjoni tal-marka tar-rota ser tirrifletti progressivament ir-rekwiżiti tal-AI Act. L-għajnuniet ta' navigazzjoni, sistemi ta' wiri ta' kartta elettronika (ECDIS) b'ottimizzazzjoni tar-rotta mmaniġġjata mill-AI, għodod awtonomi ta' evitar ta' kolliżjonijiet, monitoraġġ awtomatiku tal-istabbiltà, u sistemi ta' detezzjoni tas-sinjali ta' distress imsaħħa mill-AI huma kollha kandidati plawżibbli. Il-manifatturi għandhom jistennew li l-miżuri futuri ta' implimentazzjoni jeħtieġu: sistema ta' ġestjoni tar-riskju dokumentata li tkopri ċ-ċiklu tal-ħajja tal-komponent tal-AI, dokumentazzjoni teknika li turi l-konformità mal-Kapitolu III, it-Taqsima 2, logs li jippermettu t-traċċabbiltà wara inċident, u karatteristiċi tad-disinn li jiżguraw il-kapaċità ta' sostituzzjoni umana.
Għall-korpi nnotifikati u s-soċjetajiet ta' klassifikazzjoni (DNV, Bureau Veritas, Lloyd's Register, u oħrajn li jivvalutaw it-tagħmir marittimu): il-protokolli tal-awdit tagħhom għaċ-ċertifikazzjoni tal-marka tar-rota jkollhom jinkorporaw il-kriterji tal-AI Act hekk kif il-Kummissjoni taġġorna l-ispeċifikazzjonijiet tekniċi rilevanti. Huwa rakkomandat l-involviment bikriju ma' dawn il-korpi biex jinftehmu l-aspettattivi tal-valutazzjoni tal-konformità li qed jevolvu għall-manifatturi li bħalissa jiżviluppaw komponenti ta' sigurtà marittima bbażati fuq l-AI.
Obbligi Ewlenin
- Il-Kummissjoni Ewropea għandha tqis ir-rekwiżiti tal-Kapitolu III, it-Taqsima 2 tal-AI Act meta twettaq attivitajiet ta' monitoraġġ tal-istandards taħt l-Artikolu 8(1) tad-Direttiva 2014/90/UE għal komponenti ta' sigurtà bbażati fuq l-AI.
- Meta tadotta speċifikazzjonijiet tekniċi armonizzati għat-tagħmir marittimu taħt l-Artikolu 8(2) (tibdil tal-lakuni fl-assenza ta' standards internazzjonali), il-Kummissjoni trid tintegra l-obbligi tas-sistema tal-AI b'riskju għoli fejn it-tagħmir jinkorporà komponenti ta' sigurtà tal-AI.
- Meta tadotta standards armonizzati korrettivi taħt l-Artikolu 8(3) (rimedju ta' dgħufijiet f'standards eżistenti), il-Kummissjoni trid ukoll tapplika l-kriterji tal-Kapitolu III, it-Taqsima 2 għal kull dimensjoni tal-komponent tal-AI tal-ispeċifikazzjoni.
- Il-manifatturi ta' sistemi tal-AI li jaġixxu bħala komponenti ta' sigurtà fis-settur tat-tagħmir marittimu għandhom jistennew li l-ispeċifikazzjonijiet tekniċi applikabbli jintegraw l-obbligi b'riskju għoli tal-AI Act li jkopru l-ġestjoni tar-riskju, il-governanza tad-data, id-dokumentazzjoni teknika, it-trasparenza, is-sorveljanza umana, il-preċiżjoni, ir-robustezza, u ċ-ċibersigurtà.
- Il-korpi nnotifikati u s-soċjetajiet ta' klassifikazzjoni involuti fil-valutazzjoni tal-konformità taħt id-Direttiva 2014/90/UE għandhom jaġġornaw il-qfafes tal-awdit hekk kif l-atti ddelegati tal-Kummissjoni jibdew jirriflettu r-rekwiżiti tal-Kapitolu III, it-Taqsima 2.
- L-operaturi ekonomiċi (manifatturi, importaturi, distributuri) li jqiegħdu prodotti tal-marka tar-rota fis-suq għandhom jissorveljaw l-atti ddelegati tal-Kummissjoni adottati taħt l-Artikolu 8 tad-Direttiva 2014/90/UE għal speċifikazzjonijiet aġġornati relatati mal-AI hekk kif jidħlu fis-seħħ.
Relazzjoni ma' Artikoli Oħra
L-Artikolu 105 jagħmel parti mit-Titolu XIII (Dispożizzjonijiet Finali) flimkien mal-Artikoli 101 sa 113, li kollettivament jalinjaw il-leġiżlazzjoni settorjali preċedenti tal-UE mal-qafas tal-AI Act. Għandu jinqara flimkien mal-Artikolu 6 u l-Anness I tal-AI Act, li jistabbilixxu l-klassifikazzjoni tas-sistemi tal-AI bħala b'riskju għoli meta jservu bħala komponenti ta' sigurtà ta' prodotti rregolati mil-leġiżlazzjoni ta' armonizzazzjoni tal-Unjoni — kategorija li espressament tinkludi d-Direttiva 2014/90/UE. Il-Kapitolu III, it-Taqsima 2 (Artikoli 9 sa 25) fih l-obbligi sostantivi b'riskju għoli li l-Artikolu 105 jinkorporà b'referenza fl-iffissar tal-istandards tat-tagħmir marittimu. L-Artikolu 111 jirregola l-arranġamenti transizzjonali tal-AI Act għal prodotti diġà soġġetti għal leġiżlazzjoni oħra ta' armonizzazzjoni. Artikoli simili ta' emendi settorjali jinkludu l-Artikolu 103 (li jemenda d-Direttiva (UE) 2016/797 dwar l-interoperabbiltà ferrovjarja) u l-Artikolu 104 (li jemenda r-Regolament (UE) 2018/1139 dwar is-sigurtà tal-avjazzjoni), li jagħmlu l-Artikoli 103–106 grupp koerenti li jindirizzaw l-AI fis-setturi tat-trasport u tal-infrastruttura kritika mis-sigurtà.
Skeda ta' Konformità
2 ta' Awwissu 2024 — Dħul fis-seħħ. Ir-Regolament (UE) 2024/1689 ġie ppubblikat fil-Ġurnal Uffiċjali fit-12 ta' Lulju 2024 u daħal fis-seħħ għoxrin jum wara. L-Artikolu 105 ħa effett legali f'din id-data, li jfisser li l-obbligu tal-Kummissjoni li tqis ir-rekwiżiti tal-Kapitolu III, it-Taqsima 2 fl-attivitajiet tal-iffissar tal-istandards tat-tagħmir marittimu tagħha kien immedjatament operattiv.
Frar 2025. Id-dispożizzjonijiet dwar prattiki projbiti tal-AI (Titolu II) saru applikabbli. Mhux direttament rilevanti għall-Artikolu 105, iżda rilevanti għal kull operatur marittimu li juża sistemi tal-AI li jistgħu jaqgħu taħt il-kategoriji projbiti.
Awwissu 2025. L-obbligi tal-mudelli GPAI (Titolu VIII) saru applikabbli. Rilevanti għall-manifatturi li jintegraw mudelli fondazzjonali kbar fil-komponenti tat-tagħmir marittimu.
2 ta' Awwissu 2026 — Applikazzjoni ġenerali. L-AI Act sħiħ japplika, inklużi l-obbligi kollha b'riskju għoli tal-Kapitolu III, it-Taqsima 2. Sa din id-data, il-Kummissjoni għandha tkun tapplika b'mod rutinarju dawn ir-rekwiżiti fi kwalunkwe att iddelegat ġdid taħt id-Direttiva 2014/90/UE, u l-manifatturi għandhom ikollhom programmi ta' konformità li jkopru t-tagħmir marittimu b'kapaċità tal-AI.
Diċembru 2026 / Awwissu 2027. Skadenzjarji gradwali għas-sistemi tal-AI b'riskju għoli elenkati fl-Anness I (prodotti ta' leġiżlazzjoni ta' armonizzazzjoni tal-Unjoni) u l-Anness III rispettivament. Il-manifatturi tat-tagħmir marittimu li jiddependu fuq il-mogħdija tal-Anness I għandhom jużaw l-orizzont ta' Diċembru 2026 bħala l-mira tagħhom għar-tħejjija sħiħa tad-dokumentazzjoni u l-valutazzjoni tal-konformità.
Official AI Act Compliance Deadline Calendar
Updated · Sources: Regulation (EU) 2024/1689 and the 2026 Digital Omnibus on AI.
| Obligation | Applies to | Original date | New date | Status | Countdown | Legal basis |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Prohibited Practices (Art. 5) | All providers and deployers | active | — | AI Act Art. 5 | ||
| GPAI Rules (Chapter 5) | GPAI model providers | active | — | AI Act Art. 51-56 | ||
| AI-Generated Content Marking | Providers of generative GPAI systems | active | — | AI Act Art. 50(2) | ||
| Regulatory Sandboxes | National competent authorities | active | — | AI Act Art. 57 | ||
| High-risk AI — Annex III (standalone) | Providers of standalone Annex III systems | deferred | — | AI Omnibus 2026 Art. 6(2) | ||
| High-risk AI — Annex I (embedded) | AI embedded in Annex I regulated products | deferred | — | AI Omnibus 2026 Art. 6(1) |
⬇ Download JSON · CC BY 4.0
AI Act meets DORA and NIS2
Is your organisation subject to both the AI Act and DORA? The two regulations intersect on the operational resilience of financial AI systems. Our sister site regulation-dora.eu covers DORA in depth — including what the AI Act adds on top of an existing DORA programme.
The AI Act for financial institutions ↗ Explore regulation-dora.eu ↗Frequently Asked Questions
L-Artikolu 105 jdaħħal paragrafu ġdid 5 fl-Artikolu 8 tad-Direttiva 2014/90/UE (id-Direttiva dwar it-Tagħmir Marittimu). Dan jeħtieġ lill-Kummissjoni Ewropea, meta tiżviluppa jew tadotta speċifikazzjonijiet tekniċi armonizzati u standards ta' ttestjar għat-tagħmir marittimu, tqis ir-rekwiżiti tal-Kapitolu III, it-Taqsima 2 tal-AI Act kull darba li dawk l-ispeċifikazzjonijiet jikkonċernaw sistemi tal-AI li jikkwalifikaw bħala komponenti ta' sigurtà.
L-indirizz primarju hija l-Kummissjoni Ewropea nnifisha. Il-manifatturi u l-korpi ta' valutazzjoni tal-konformità li joperaw fis-settur marittimu huma indirettament affettwati: kull att iddelegat futur tal-Kummissjoni li jaġġorna l-ispeċifikazzjonijiet tat-tagħmir marittimu jista' jintegra r-rekwiżiti tal-AI Act b'riskju għoli, u l-manifatturi jkollhom jikkonformaw ma' dawk l-istandards aġġornati biex jaffissjaw il-marka tar-rota.
Mhux direttament. L-artikolu huwa mandat istituzzjonali indirizzat lill-Kummissjoni. Madankollu, il-manifatturi ta' tagħmir marittimu b'kapaċità tal-AI — sistemi ta' navigazzjoni, monitors tal-istabbiltà, għodod ta' evitar ta' kolliżjonijiet — għandhom jistennew li l-ispeċifikazzjonijiet tekniċi futuri adottati taħt id-Direttiva 2014/90/UE jinkorporaw il-Kapitolu III, l-obbligi tat-Taqsima 2 bħall-sistemi ta' ġestjoni tar-riskju, id-dokumentazzjoni teknika, u l-monitoraġġ wara t-tqegħid fis-suq.
Id-Direttiva 2014/90/UE tirregola t-tagħmir ta' sigurtà installat fuq bastimenti tal-bandiera tal-UE. Tuża l-istandards internazzjonali tal-IMO bħala bażi u tawtorizza lill-Kummissjoni tadotta speċifikazzjonijiet tekniċi armonizzati u standards ta' ttestjar fejn l-istandards internazzjonali huma assenti jew insuffiċjenti. It-tagħmir li jissodisfa dawn l-istandards iġorr il-marka tar-rota, l-ekwivalenti marittimu tal-marka CE.
L-Artikolu 105 daħal fis-seħħ fit-2 ta' Awwissu 2024, id-data li fiha l-AI Act daħal fis-seħħ. L-impatt prattiku tiegħu fuq l-atti ddelegati tal-Kummissjoni jimmaterjaliżża progressivament hekk kif il-Kummissjoni tirrevedi jew tadotta speċifikazzjonijiet tekniċi ġodda taħt l-Artikolu 8 tad-Direttiva 2014/90/UE.
Stay ahead of AI Act changes
Get compliance alerts when deadlines or obligations change.
No spam. One-click unsubscribe.
Take compliance further with the AI Act Academy
A free course, a server-graded exam, a verifiable certificate — and the working templates.